Czy Twoja firma musi wykonać audyt energetyczny przedsiębiorstwa do października 2026 r.? Sprawdź nowe progi zużycia

Implementacja dyrektywy EED III (2023/1791) wprowadza fundamentalną zmianę w polskim porządku prawnym dotyczącym obowiązków energetycznych przedsiębiorstw. Od 11 października 2026 r. status dużego przedsiębiorcy przestaje być jedynym wyznacznikiem obowiązku przeprowadzenia kontroli – decydującym parametrem staje się teraz średnie roczne zużycie energii z ostatnich trzech lat. Audyt energetyczny przedsiębiorstwa przekształca się tym samym z narzędzia zarezerwowanego dla nielicznych korporacji w powszechny instrument kontroli zgodności, obejmujący tysiące podmiotów z sektora MŚP.

Nowy model prawny - kiedy audyt energetyczny przedsiębiorstwa staje się obligatoryjny?

Dotychczasowy system oparty na kryteriach zatrudnienia (minimum 250 pracowników), obrotu (50 mln euro) lub sumy bilansowej (43 mln euro) traci aktualność. W jego miejsce wchodzi obiektywny wskaźnik energetyczny, który wymusza na kadrze zarządzającej systematyczne monitorowanie rzeczywistego zużycia wszystkich nośników energii.

Zmiana ta nie jest kosmetyczna – szacuje się, że szereg przedsiębiorstw produkcyjnych, logistycznych i przemysłowych, które dotychczas funkcjonowały poza reżimem audytowym, zostanie objętych nowymi obowiązkami. Kluczowe jest zrozumienie, że próg 10 TJ (co odpowiada 2 778 MWh) energii rocznie nie jest wartością wysoką dla branż charakteryzujących się intensywnym procesem technologicznym lub rozbudowaną infrastrukturą chłodniczą i grzewczą.

Progi zużycia energii i terminy - kiedy przeprowadzić audyt energetyczny przedsiębiorstwa?

Ustawodawca europejski podzielił przedsiębiorstwa na dwie grupy docelowe, różnicując zakres i charakter wymaganych działań:

Grupa I – zużycie powyżej 10 TJ, poniżej 85 TJ rocznie:

• obowiązek przeprowadzenia audytu do 11 października 2026 r.,
• kolejne audyty cyklicznie co 4 lata,
• konieczność opracowania konkretnego planu działania dla wdrożenia zaleceń,
• publikacja wskaźników realizacji planu w sprawozdaniu rocznym przedsiębiorstwa.

Grupa II – zużycie powyżej 85 TJ rocznie:

• obowiązek wdrożenia certyfikowanego systemu zarządzania energią (np. ISO 50001) do 11 października 2027 r.,
• zwolnienie z cyklicznych audytów po uzyskaniu certyfikacji,
• wymóg nadzoru niezależnego organu certyfikującego.

Przedsiębiorstwa, które zdecydują się na wdrożenie systemu ISO 50001 mimo niższego zużycia, również uzyskują zwolnienie z obowiązku regularnych audytów, co stanowi strategiczną alternatywę dla podmiotów planujących długofalową optymalizację zarządzania energią.

Jak prawidłowo obliczyć zużycie? Metodyka warunkująca audyt energetyczny przedsiębiorstwa

Poprawne określenie przynależności do grupy docelowej wymaga zsumowania zużycia wszystkich nośników energii z ostatnich trzech pełnych lat kalendarzowych poprzedzających rok kontroli i obliczenia średniej rocznej. W kalkulacji należy uwzględnić:

• energię elektryczną (w MWh),
• gaz ziemny i LPG (w MWh lub m³ z przeliczeniem),
• ciepło sieciowe (w GJ z przeliczeniem na MWh),
• paliwa stałe i ciekłe – węgiel, olej opałowy, biomasa (w tonach lub litrach z przeliczeniem),
• paliwa transportowe (benzyna, olej napędowy, energia el. w autach EV) zużyte w ramach floty firmowej.

Kluczowe błędy, które dyskwalifikują samodzielną analizę:

• pomijanie nośników uznanych za „mniej znaczące",
• stosowanie błędnych współczynników konwersji między jednostkami,
• uwzględnianie wyłącznie energii elektrycznej,
• kalkulacja oparta na niepełnych danych rozliczeniowych.

Rzetelność pomiarów i zgodność z wymogami unijnymi wymaga konsultacji z profesjonalnym audytorem już na etapie weryfikacji statusu przedsiębiorstwa. Niedoszacowanie zużycia i brak terminowego przeprowadzenia badania skutkuje karami finansowymi sięgającymi 5% rocznego przychodu według oceny Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Dlaczego audyt energetyczny przedsiębiorstwa zgodny z normą PN-EN 16247-1 to twardy standard?

Norma PN-EN 16247 nie jest pustym formalizmem – określa minimalny zakres, metodykę i wymagania dotyczące kompetencji audytora. Audyt przeprowadzony poza tym standardem nie zostanie zaakceptowany przez organy regulacyjne i może nie spełniać wymogów do pozyskania finansowania na modernizacje (np. białe certyfikaty, dotacje krajowe i unijne).

Kluczowe elementy audytu zgodnego z normą:

• objęcie co najmniej 90% całkowitego zużycia energii w przedsiębiorstwie,
• analiza wszystkich procesów technologicznych i instalacji pomocniczych,
• identyfikacja obszarów nieefektywności i możliwości optymalizacji,
• obliczenia ekonomiczne dla proponowanych przedsięwzięć (okres zwrotu, NPV, IRR),
• raport końcowy zawierający wykonalny plan działania.

Różnica między pobieżną oceną energetyczną a pełnym audytem certyfikowanym polega na głębokości analizy i odpowiedzialności prawnej audytora. Tylko dokument wydany przez uprawnioną jednostkę stanowi zabezpieczenie przed sankcjami i podstawę do podejmowania świadomych decyzji inwestycyjnych. Profesjonalnie wykonany audyt energetyczny przedsiębiorstwa to narzędzie identyfikujące realne oszczędności operacyjne, często rzędu kilkunastu procent rocznych kosztów energii.

Dlaczego audyt energetyczny przedsiębiorstwa powinien być priorytetem zarządu już dziś?

Implementacja dyrektywy EED III nakłada na przedsiębiorstwa obowiązki, których niedopełnienie wiąże się z dotkliwymi konsekwencjami finansowymi i reputacyjnymi. Weryfikacja statusu firmy względem progów zużycia energii nie może być odkładana na ostatni kwartał przed terminem 11 października 2026 r. Z uwagi na ograniczoną liczbę certyfikowanych audytorów i przewidywane przeciążenie rynku usług audytowych, przedsiębiorstwa działające proaktywnie zyskają:

• możliwość negocjacji korzystniejszych warunków współpracy z audytorami,
• czas na wdrożenie najistotniejszych zaleceń przed kolejnym cyklem kontrolnym,
• spokój prawny i eliminację ryzyka kar administracyjnych,
• bazę do aplikowania o środki finansowe na modernizacje energetyczne.

Kluczowe działania do podjęcia przed końcem bieżącego okresu sprawozdawczego obejmują:

• zebranie danych o zużyciu wszystkich nośników energii za ostatnie 3 lata,
• wstępna kalkulacja średniego rocznego zużycia w jednostkach TJ lub MWh,
• kontakt z certyfikowanym audytorem w celu weryfikacji statusu prawnego,
• wybór cyklicznych audytów lub wdrożenia systemu zarządzania energią.

Audyt energetyczny przedsiębiorstwa w nowej rzeczywistości prawnej to inwestycja w wiedzę o własnej organizacji, która przekłada się na wymierną redukcję wydatków operacyjnych i świadome zarządzanie zasobami energetycznymi. Zarządy, które potraktują ten obowiązek wyłącznie jako formalność, tracą szansę na realne zwiększenie konkurencyjności swojej firmy na rynku.