Rodzice mogą zdecydować, komu pozostawią swój majątek, sporządzając testament lub przekazując nieruchomości i pieniądze jeszcze za życia. Nie oznacza to jednak, że pominięte w ten sposób dzieci zawsze tracą prawo do jakichkolwiek roszczeń.
Polskie prawo przewiduje instytucję zachowku, która chroni interesy majątkowe najbliższych członków rodziny. Zachowek jest roszczeniem o zapłatę określonej kwoty, a nie prawem do otrzymania konkretnego składnika spadku, np. mieszkania.
Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego prawo do zachowku przysługuje określonym członkom najbliższej rodziny, którzy w danej sytuacji byliby powołani do dziedziczenia ustawowego.
Po śmierci rodzica uprawnionymi mogą być:
Dzieci zmarłego – zarówno biologiczne, jak i przysposobione, niezależnie od tego, czy zostały uwzględnione w testamencie.
Wnuki i dalsi zstępni – jeżeli zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego wchodzą w miejsce swojego rodzica.
Małżonek zmarłego – jeżeli spełnia ustawowe warunki dziedziczenia.
Prawo do zachowku nie przysługuje natomiast rodzeństwu spadkodawcy, jego partnerowi pozostającemu w związku nieformalnym ani pasierbom, którzy nie zostali przysposobieni.
Roszczenie o zachowek może powstać nie tylko wtedy, gdy rodzic pominął dziecko w testamencie. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy uprawniony otrzymał należną mu wartość majątkową.
Najczęstsze sytuacje to:
Pominięcie w testamencie – rodzic przekazał cały majątek jednemu dziecku, małżonkowi albo osobie spoza rodziny.
Otrzymanie zbyt małego udziału – wartość odziedziczonego majątku jest niższa od należnego zachowku.
Darowizny dokonane za życia – rodzic przekazał znaczną część majątku, np. mieszkanie, jednemu z dzieci.
Zapis windykacyjny – określony składnik majątku został przekazany wskazanej osobie na podstawie testamentu notarialnego.
Samo pominięcie dziecka w testamencie nie oznacza więc automatycznej utraty prawa do zachowku. Inaczej może być w przypadku skutecznego wydziedziczenia.
Wysokość zachowku zależy od udziału, jaki przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym.
Co do zasady wynosi on:
1/2 wartości udziału ustawowego – w przypadku uprawnionych, do których nie stosuje się podwyższonej stawki;
2/3 wartości udziału ustawowego – jeżeli uprawniony zstępny jest małoletni albo uprawniona osoba jest trwale niezdolna do pracy.
Podstawą obliczenia jest tzw. substrat zachowku, czyli odpowiednio ustalona czysta wartość spadku, powiększona o darowizny i zapisy windykacyjne podlegające doliczeniu.
Przykład: Ojciec pozostawił majątek o wartości 600 000 zł. Był wdowcem i miał dwoje pełnoletnich, zdolnych do pracy dzieci. W testamencie cały majątek przekazał jednemu z nich.
Przy dziedziczeniu ustawowym każdemu dziecku przypadłaby połowa spadku, czyli 300 000 zł. Zachowek pominiętego dziecka wynosiłby zasadniczo połowę tej kwoty, a więc 150 000 zł.
Jest to przykład uproszczony, nieuwzględniający długów spadkowych, wcześniejszych darowizn ani innych okoliczności wpływających na wysokość roszczenia.
Tak. Darowizny dokonane przez rodzica za życia mogą mieć istotny wpływ na obliczenie zachowku, nawet jeżeli przekazana nieruchomość nie należała już do spadku w chwili jego śmierci.
Przy ustalaniu substratu zachowku znaczenie mają między innymi:
Darowizny na rzecz spadkobierców i uprawnionych do zachowku – co do zasady mogą być doliczane niezależnie od czasu ich dokonania, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.
Darowizny na rzecz innych osób – zasadniczo nie dolicza się darowizn dokonanych ponad 10 lat przed otwarciem spadku.
Drobne darowizny zwyczajowo przyjęte – nie są uwzględniane przy obliczaniu zachowku.
Darowizny otrzymane wcześniej przez samego uprawnionego również mogą zostać zaliczone na poczet należnego mu zachowku.
Dlatego w sprawach, w których rodzice przekazywali dzieciom mieszkania, działki lub znaczne kwoty pieniędzy, ustalenie wysokości zachowku wymaga analizy wcześniejszych czynności majątkowych. Tego rodzaju zagadnienia należą do obszaru prawa spadkowego, którym zajmuje się m.in. wrocławski adwokat Marcin Ochtera.
Nie każda osoba należąca do najbliższej rodziny może skutecznie dochodzić zachowku.
Prawo to może zostać wyłączone między innymi w przypadku:
Skutecznego wydziedziczenia – gdy spadkodawca pozbawił uprawnionego zachowku w testamencie z przyczyn przewidzianych w Kodeksie cywilnym.
Uznania za niegodnego dziedziczenia – na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
Odrzucenia spadku – co do zasady osoba odrzucająca spadek nie może następnie domagać się zachowku na tej samej podstawie.
Zrzeczenia się dziedziczenia lub prawa do zachowku – na podstawie odpowiedniej umowy zawartej ze spadkodawcą.
Warto pamiętać, że samo użycie słowa „wydziedziczam” w testamencie nie przesądza jeszcze o skuteczności wydziedziczenia. Muszą istnieć ustawowe podstawy, a przyczyna powinna wynikać z testamentu.
Roszczenie o zachowek kieruje się przede wszystkim do spadkobierców. Jeżeli uzyskanie należnej kwoty nie jest możliwe, w określonych sytuacjach odpowiedzialność mogą ponosić również zapisobiercy windykacyjni i osoby, które otrzymały darowizny doliczane do spadku.
Zakres odpowiedzialności poszczególnych osób zależy od przepisów oraz wartości otrzymanych przez nie korzyści majątkowych.
Przed rozpoczęciem postępowania sądowego można skierować do osoby zobowiązanej pisemne wezwanie do zapłaty, wskazując podstawę roszczenia i żądaną kwotę. Jeżeli strony nie osiągną porozumienia, możliwe jest dochodzenie zachowku przed sądem.
Roszczenia o zachowek podlegają pięcioletniemu terminowi przedawnienia, ale moment rozpoczęcia jego biegu zależy od podstawy roszczenia.
Zgodnie z art. 1007 Kodeksu cywilnego:
Roszczenie przeciwko spadkobiercy – przedawnia się co do zasady po 5 latach od ogłoszenia testamentu.
Roszczenie przeciwko obdarowanemu lub zapisobiercy windykacyjnemu – przedawnia się co do zasady po 5 latach od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.
W konkretnych sprawach znaczenie mogą mieć również zdarzenia wpływające na bieg przedawnienia oraz szczególne okoliczności dziedziczenia.
Z tego względu nie warto odkładać ustalenia swoich praw, zwłaszcza gdy od śmierci rodzica upłynęło już kilka lat.
Nie. Sprawa o zachowek nie musi kończyć się procesem sądowym.
Możliwe jest dobrowolne uregulowanie roszczenia, negocjowanie wysokości świadczenia lub zawarcie ugody określającej warunki zapłaty.
Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, uprawniony może wystąpić z pozwem o zapłatę zachowku. W uzasadnionych przypadkach sąd może również odroczyć termin płatności, rozłożyć świadczenie na raty, a wyjątkowo obniżyć jego wysokość.
Osobnym zagadnieniem jest przygotowanie roszczenia i prowadzenie ewentualnego sporu. Kwestie te szerzej przedstawiono w artykule „Sprawa o zachowek – w czym może pomóc adwokat?”, opisującym m.in. analizę dokumentów, ustalanie wysokości żądania oraz możliwości zakończenia sprawy bez procesu.
Zachowek chroni interesy majątkowe najbliższych członków rodziny, ale nie oznacza automatycznego prawa do połowy majątku po rodzicu. Jego wysokość zależy od udziału ustawowego, wartości spadku, wcześniejszych darowizn oraz indywidualnej sytuacji uprawnionego.
Najwięcej wątpliwości pojawia się wtedy, gdy rodzic przekazał nieruchomość jednemu dziecku, pozostawił testament pomijający pozostałych albo gdy członkowie rodziny nie zgadzają się co do wartości majątku.
Przed wystąpieniem z roszczeniem warto ustalić, komu przysługuje zachowek, od kogo można żądać zapłaty, jaka może być jego wysokość oraz kiedy upływa termin przedawnienia.
Dodatkowe materiały dotyczące tematyki prawa spadkowego można znaleźć również w mediach społecznościowych, m.in. na profilu Instagram adwokat_prawo_spadkowe.
Rzeczniczka Praw Dziecka pyta o Wesołą Dwudziestkę
Prezydent powinien wyprowadzić się z ratusza. Ten ruch rozwiąże większość problemów, które powstały w wyniku nieprzemyślanych decyzji prezydenta
SET
00:20, 2026-11-19
Flaga w połowie, kompromitacja w pełni
Wywieszanie unijnej flagi w czasie Święta Niepodległości jest przestępstwem
Witek L
00:15, 2026-11-19
Flaga w połowie, kompromitacja w pełni
Zero zdziwienia. Prezydent zajęty biciem rekordów na fejsie, dyrektorka zastępująca prezydenta robi bokami, a żaden pracownik nie wychyli się znając temperament prezydenta. Od początku urzędowania prezydent i jego ludzie udowadniają, że nie mają pojęcia o prawie dotyczącym ekspozycji flagi państwowej. Widzieliśmy banderę na autobusach i banderę powieszoną na koszu w sali gimnastycznej podczas uroczystości w II LO. Czas płynie, a oni nie chcą się uczyć.
Marengo
00:13, 2026-11-19
Flaga w połowie, kompromitacja w pełni
Pani sekretarz i dyrektor administracyjno gospodarczy pewnie na urlopie
Gosciuuu
23:40, 2026-11-18
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Dodaj komentarz
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu lca.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz