Zmieniły się zasady kontroli zwolnień lekarskich, a nowe przepisy już obowiązują i precyzyjnie określają, co wolno robić na e-ZLA, a czego nie. Kontrolerzy ZUS mają więcej uprawnień, a osoby na zwolnieniu muszą liczyć się z dokładniejszą weryfikacją. Dane z pierwszego kwartału 2026 roku pokazują, że kontrole mają realne skutki. W 175 przypadkach w Legnicy ZUS zakwestionował zwolnienia lekarskie i odebrał zasiłek chorobowy.

Nowe przepisy jasno wskazują, co na zwolnieniu jest naruszeniem, a co jeszcze dopuszczalne

Zasada pozostaje bez zmian. Zwolnienie lekarskie ma służyć leczeniu i powrotowi do zdrowia. Osoba, która w tym czasie pracuje zarobkowo lub podejmuje działania sprzeczne z celem zwolnienia, traci prawo do zasiłku za cały okres. Nowelizacja doprecyzowuje jednak definicje. Praca zarobkowa to każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od formy zatrudnienia.

Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności, ale wyjaśniam od razu, że taką istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy – mówi Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie dolnośląskim.

Ustawa wprowadza wyjątek, ale tylko dla pojedynczych i uzasadnionych sytuacji

Nowe przepisy przewidują możliwość wykonania tzw. czynności incydentalnej. Chodzi o jednorazowe działanie, którego zaniechanie mogłoby mieć poważne konsekwencje, na przykład podpisanie pilnego dokumentu.

Dozwolone pozostają też czynności życia codziennego. Wyjście do lekarza, apteki, na rehabilitację, zakupy w najbliższym sklepie czy odprowadzenie dziecka do przedszkola nie są traktowane jako naruszenie zasad zwolnienia.

Czyli tak jak dotychczas na zwolnieniu nie można pracować zarobkowo. W trakcie zwolnienia nie można też podejmować aktywności, które utrudniają lub wydłużają leczenie czy rekonwalescencję – wyjaśnia Kowalska-Matis.

Kontrolerzy ZUS mogą sprawdzić miejsce pobytu i żądać wyjaśnień od kilku stron

Zmieniły się również same kontrole. Kontrolerzy ZUS mogą legitymować osoby przebywające na zwolnieniu, wchodzić do miejsca ich pobytu, pracy lub prowadzenia działalności oraz zbierać wyjaśnienia od kontrolowanego, pracodawcy i lekarza.

W praktyce oznacza to większą dokładność kontroli i ocenę każdej sytuacji indywidualnie, z uwzględnieniem konkretnych okoliczności.

Dane pokazują skalę kontroli w regionie, a Legnica ma jedną z wyższych liczb cofniętych świadczeń

W pierwszym kwartale 2026 roku na Dolnym Śląsku przeprowadzono ponad 6,5 tysiąca kontroli zwolnień lekarskich, a w 348 przypadkach zakończyły się one utratą prawa do zasiłku chorobowego.

W samym oddziale ZUS w Legnicy przeprowadzono 3,2 tysiąca kontroli, a w 175 przypadkach świadczenie zostało odebrane. W Wałbrzychu było to 1,4 tysiąca kontroli i 68 decyzji o utracie zasiłku, a we Wrocławiu 1,9 tysiąca kontroli i 105 takich przypadków. To pokazuje, że nowe przepisy i kontrole mają wymierne konsekwencje dla osób korzystających ze zwolnień lekarskich.