Gmina Legnickie Pole - prześwietlamy statystyki wraz z portalem z-dykty.pl - jak kształtują się najważniejsze metryki?

Gmina Legnickie Pole zamknęła 2025 rok budżetem, który jeszcze dekadę temu byłby nie do pomyślenia w gminie liczącej 5340 mieszkańców: 70,5 mln zł dochodów i 73,8 mln zł wydatków. To 13 193 zł dochodu i 13 823 zł wydatku na głowę – odpowiednio o 47 i 55% więcej, niż wynosi średnia krajowa, i o 25% oraz 33% więcej niż przeciętnie w powiecie legnickim. Rok przyniósł trzy wyraźnie dobre wiadomości: deficyt skurczył się z 4,8 do 3,4 mln zł, samodzielność finansowa skoczyła o niemal osiem punktów procentowych, a gmina wyszła z zapaści w pozyskiwaniu środków unijnych. Ma też jednak swoją cenę: dług na mieszkańca urósł o jedną piątą, a plan inwestycyjny udało się wykonać zaledwie w 44 procentach.

ROK, W KTÓRYM NOŻYCE SIĘ PRZYMKNĘŁY

Najprostsza miara zdrowia budżetu to różnica między tym, co wpływa, a tym, co wypływa. W 2024 roku wynosiła ona minus 4,8 mln zł. W 2025 minus 3,4 mln zł. Dochody rosły szybciej (+14,8% na mieszkańca) niż wydatki (+11,6%), i to właśnie ta różnica tempa zamknęła część luki.

 Ważniejsza od samego salda jest jednak nadwyżka operacyjna – nadwyżka dochodów bieżących nad wydatkami bieżącymi, czyli to, co zostaje gminie po opłaceniu pensji, prądu, kosztów transportu i całej reszty codzienności. W Legnickim Polu wyniosła ona +4,3 mln zł, czyli 806 zł na mieszkańca i 7% dochodów bieżących. Jest dodatnia, i to nie jest oczywiste: toona finansuje spłatę rat i wkłady własne do inwestycji. Dla porównania w świetnie prosperujących sąsiednich Kunicach wskaźnik ten sięgnął 12,1%, a w Prochowicach – 4,4%.

Deficyt i spłaty (po 3,36 mln zł, łącznie 6,7 mln zł) gmina domknęła kredytami i pożyczkami na 8,8 mln zł oraz 1,1 mln zł wolnych środków z lat ubiegłych. Przychody były przy tym o 3,2 mln zł wyższe od potrzeb roku – tyle wyniosło dodatnie saldo Rb-NDS, czyli poduszka przeniesiona na 2026 rok. To oznacza, że mimo deficytu i spłat gmina zakończyła rok z dodatnim saldem środków, które mogły zostać wykorzystane w 2026 roku.

SKĄD TE PIENIĄDZE – I DLACZEGO TO DOBRA WIADOMOŚĆ

Struktura dochodów zmieniła się na korzyść gminy. Samodzielność finansowa, czyli udział dochodów własnych w dochodach ogółem, wzrosła z 54,8 do 62,5%. To wyraźnie powyżej średniej krajowej (56,1%) i praktycznie równo ze średnią powiatu legnickiego (62,7%). W praktyce oznacza to, że o coraz większej części budżetu decyduje rada gminy, a nie algorytm subwencji czy warunki dotacji celowej.

Rozbicie na źródła: 25,8 mln zł to pozostałe dochody własne, 18,2 mln zł udziały w PIT i CIT, 17,9 mln zł dotacje rządowe i celowe, 8,6 mln zł pozostałe dochody, w tym unijne. Same daniny lokalne dały 23,2 mln zł – 4350 zł na mieszkańca i 33% wszystkich dochodów. Trzy czwarte tej kwoty (17,8 mln zł) to podatek od nieruchomości, co jak na gminę wiejską jest wartością nietypowo wysoką. Ostrożnie z wnioskiem, że stoją za tym wyłącznie firmy:udział gminy w CIT wyniósł zaledwie 412 tys. zł, podczas gdy udział w PIT – 17,8 mln zł.

Drugi wyraźny plus: środki z Unii Europejskiej wzrosły ze 107 do 487 zł na mieszkańca,czyli z niespełna 0,6 mln zł do ok. 2,6 mln zł. To skok o 357% – po roku 2024, który pod tym względem był dla gminy po prostu słaby.

Warto przy tym odnotować rzecz, którą łatwo przeoczyć: wszystkie cztery podstawowe stawki podatku od nieruchomości na 2026 rok rada uchwaliła równo na ustawowym maksimum (1,45 zł/m² grunty pod działalnością, 0,77 zł grunty pozostałe, 1,25 zł budynki mieszkalne, 35,53 zł budynki pod działalnością). Nie jest to nic nadzwyczajnego – tak samo robią m.in. Kunice i miasto Chojnów – ale pokazuje, że po stronie stawek gmina nie ma już rezerwy. Dla kontrastu: Ruja utrzymuje stawkę dla firm na poziomie 25 zł, czyli 70% dopuszczalnego pułapu.

DROGI ZJADŁY CO PIĄTĄ ZŁOTÓWKĘ

Najciekawsza zmiana roku 2025 jest w strukturze wydatków. Transport i łączność – 16,34 mln zł, 22,1% budżetu, 3060 zł na mieszkańca – po raz kolejny wyprzedził oświatę (13,99 mln zł, 19%). W większości gmin proporcja jest odwrotna i to właśnie oświata jest największą pozycją budżetu. W sąsiednich Kunicach oświata pochłania 34,2% wydatków, a transport 13,2%; w Prochowicach odpowiednio 27,4 i 11,3%.

Rok do roku rosły wszystkie duże działy, ale w bardzo różnym tempie. Gospodarka komunalna i ochrona środowiska podwoiła się – z 4,32 do 9,21 mln zł (+113%). Transport urósł o 19%, oświata o 15%, administracja publiczna o 8% (z 8,47 do 9,18 mln zł).

Osobno wart uwagi jest dział kultura i ochrona dziedzictwa narodowego: 7,47 mln zł, czyli 10,1% budżetu i blisko 1400 zł na mieszkańca. Dla gminy wiejskiej tej wielkości to wartość bardzo wysoka. Gmina od lat buduje narrację wokół bitwy pod Legnicą z 1241 roku – w rejestrze zamówień z 2022 roku figuruje postępowanie na „budowę bazy turystyczno-kulturalnej opartej o bitwę pod Legnicą 1241 r. oraz budowę nowego pola campingowego”.

W szerszym ujęciu: budżet gminy urósł z 21,9 mln zł w 2015 roku do 73,8 mln zł w 2025 – ponad trzykrotnie w cenach bieżących. Wydatki na transport w tym samym czasie wzrosły niemal dziewięciokrotnie.

CENA ROZPĘDU: DŁUG

Tu zaczyna się druga strona bilansu. Dług na mieszkańca wzrósł z 2938 do 3543 zł, czyli o 20,6%. To 280% mediany krajowej (1265 zł) i 2241. miejsce wśród 2479 gmin – gmina znalazła się w górnych 10 procentach kraju pod względem zadłużenia. Zobowiązania ogółem na koniec 2025 roku sięgnęły 18,92 mln zł.

Trzy rzeczy trzeba jednak dodać by nie wpadać w niepotrzebny niepokój.

Po pierwsze, struktura zadłużenia nie wskazuje na zobowiązania wymagalne ani inne zaległości: 100% długu stanowią kredyty i pożyczki, a zobowiązania wymagalne wyniosły zero. Gmina nie zalega nikomu.

Po drugie, obsługa mieści się w ustawowych ramach z zapasem. Szacowany wskaźnik obciążenia spłatami z art. 243 ustawy o finansach publicznych wynosi 6,9% dochodów bieżących przy limicie 10,9% – zapas to 4 punkty procentowe. Relacja zadłużenia do dochodów to 26,9%. W analogicznym, orientacyjnym wyliczeniu dla Prochowic relacja jest o wiele gorsza.

Po trzecie, koszt utrzymania długu jest jak dotąd umiarkowany: 920 tys. zł odsetek w 2025 roku, czyli 1,3 zł na każde 100 zł dochodów. Do tego dochodzi 3,36 mln zł spłaconych rat.

To nie znaczy, że temat jest zamknięty. Przy tempie wzrostu długu z 2025 roku zapas 4 punktów procentowych do limitu nie jest buforem na lata, tylko na najbliższe kilka budżetów – i to przy założeniu, że nadwyżka operacyjna nie spadnie.

INWESTYCJE: MNIEJ, NIŻ ZAPOWIADANO

Największa rozbieżność między planem a wykonaniem to udział inwestycji. W budżecie spadł on z 30 do 22,1% – i nie jest to efekt statystyczny wywołany rosnącym mianownikiem. Nie oznacza to automatycznie, że inwestycje zostały wykonane źle — bez analizy zadań wieloletnich i zmian planu nie wiadomo, jaka część różnicy wynikała z przesunięć, a jaka z rezygnacji lub niewykonania zadań. Nominalnie wydatki majątkowe zmniejszyły się z ok. 19,9 mln zł do 16,3 mln zł, czyli o ok. 3,5 mln zł.

Gmina wypadła tu poniżej średniej gmin powiatu (30,6%) i poniżej średniej krajowej (23,8%). To jedyny z czterech kluczowych wskaźników porównawczych, w którym Legnickie Pole jest „pod kreską” – w wydatkach na mieszkańca ma +33% wobec powiatu, w dochodach +25%, w samodzielności praktycznie remis. 

Jeszcze wyraźniej widać to w zestawieniu z planem. Wydatki bieżące wykonano w 92,4% planu, dochody w 75,9%, wydatki ogółem w 74,6% – ale inwestycje tylko w 44,4%: 16,3 mln zł z zaplanowanych 36,7 mln zł. Portal z-dykty.pl nie rozstrzyga jednak, ile z tej różnicy to oszczędności z przetargów, ile przesunięcia na kolejny rok, a ile zadania, które nie ruszyły. 

Wskaźnik samofinansowania inwestycji wyniósł 79,4% – czyli co piątą złotówkę wydaną majątkowo gmina pokryła spoza własnej nadwyżki i dochodów majątkowych. Dla porównania Kunice w tym samym roku osiągnęły 124,5%.

CO GMINA KUPUJE

Rejestry zamówień i umów pokazują gminę w trybie „drogowym”. W ostatnich miesiącach w Biuletynie Zamówień Publicznych pojawiły się postępowania na remonty ulic Słowackiego,
Mickiewicza i Długosza w Legnickim Polu, dróg w Lubieniu, Ogonowicach, Nowej Wsi Legnickiej, relacji Gniewomierz–Bartoszów oraz drogę dojazdową do gruntów rolnych w Kłębanowicach. Do tego dochodzi budowa chodnika i ścieżki rowerowej z Legnickiego Pola do Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, którą wygrał POL-DRÓG SA – zadanie o tyle charakterystyczne, że łączy gminę z jej największym prawdopodobnie źródłem podatku od nieruchomości.

Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej Legnickie Pole sp. z o.o. jest największym kontrahentem gminy w zestawieniu – 12 postępowań – i wygrywa zarówno kontrakt na zarządzanie i utrzymanie dróg gminnych, jak i kolejne odcinki kanalizacji deszczowej przy remontowanych ulicach. To model powszechny i sam w sobie neutralny, ale wart odnotowania.

Uwaga metodologiczna dla czytających rejestr: lista przetargów „z terenu gminy” obejmuje także instytucje, których gmina nie prowadzi – m.in. Dom Pomocy Społecznej i Zakład Aktywności Zawodowej w Legnickim Polu. Postępowania na remont łazienek, instalację elektryczną czy dostawy żywności to zamówienia tych jednostek, nie urzędu gminy.

Z umów bieżących, jakie gmina wykazała w Centralnym Rejestrze Umów, największa to remont ulicy Słowackiego za 535 630 zł. Dalej: usuwanie azbestu z dachów i posesji za 98 906 zł, pełnienie funkcji inspektora ochrony danych za 23 400 zł, nadzór inwestorski za 6000 zł. Reszta to drobnica pokazująca codzienność urzędu – przeglądy placów zabaw (4000 zł), naprawa gminnego traktorka-kosiarki (2782 zł), sprzątanie urzędu po remoncie (4000 zł), lampa solarna (3577 zł), wywóz odpadów z dzikich wysypisk (2847 zł), czy oszklenie wiaty przystankowej w Taczalinie.

I tu jest realny punkt do poprawy, tyle że nie finansowy, lecz przejrzystości: gmina ma w publicznie dostępnym rejestrze zaledwie 16 umów, wszystkie z jednego miesiąca, a w zestawieniu największych kontrahentów kwoty są nieujawnione dla 100% pozycji. Rejestr umów był dla samorządów dobrowolny, więc formalnie nie ma zarzutu – ale mieszkaniec, który chciałby dziś
prześledzić, za ile i komu gmina zleciła największe roboty, tej odpowiedzi z publicznych rejestrów użytych do analizy portalu z-dykty.pl nie złoży. Każdy mieszkaniec może natomiast wystąpić do gminy z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej konkretnych wydatków lub umów.

NA TLE SĄSIADÓW

Legnickie Pole jest w powiecie legnickim gminą skrajną w obie strony. Ma najwyższe wydatki na mieszkańca spośród ośmiu gmin (8. pozycja w zestawieniu liczonym od najniższych, wobec 7. rok wcześniej) i drugi najwyższy dług – po Prochowicach. Jednocześnie w ustawowym teście zdolności do obsługi długu wypada wyraźnie lepiej niż Prochowice.

Ciekawszym punktem odniesienia jest Ruja – gmina praktycznie niezadłużona (266 zł na mieszkańca), która mimo to przeznacza na inwestycje 46,7% swojego budżetu, czyli ponad dwa razy więcej na głowę niż Legnickie Pole. To pokazuje, że różnicy między tymi gminami nie robi rozmach inwestycyjny, tylko sposób jego finansowania: jedna płaci z bieżącej nadwyżki, druga w znacznej części z kredytu.

W oświacie gmina wydaje 23 676 zł na ucznia (dane za 2024 r.) przy 513 uczniach, 156 dzieciach w przedszkolach i 52 nauczycielach. To trzecia najniższa wartość w powiecie – taniej wypadają tylko miasto Chojnów (20 012 zł) i Miłkowice (22 501 zł), a najdrożej wiejska gmina Chojnów (37 212 zł) i Kunice (31 469 zł). Sama liczba nie przesądza o jakości: zależy od liczebności oddziałów i tego, ile szkół gmina utrzymuje (tu: dwie plus jedno przedszkole). Jest jednak wskazówką, że oświata w Legnickim Polu jest prowadzona relatywnie oszczędnie – i pytaniem, czy to efekt sprawnej organizacji, czy odkładanych potrzeb.

DEMOGRAFIA: JEDYNY WSKAŹNIK, KTÓRY NIE SŁUCHA BUDŻETU

Gmina rośnie – 5340 mieszkańców, o 2,9% więcej niż pięć lat temu – i utrzymuje dodatnie saldo migracji (+35 osób, wobec +40 rok wcześniej). Odbił też ruch budowlany: 103 pozwolenia w 2025 roku wobec 92 w 2024, w tym 41 domów jednorodzinnych wobec 31. Z zastrzeżeniem, że to wciąż o połowę mniej niż w rekordowym 2022 roku (203 pozwolenia). Mimo to są to jedne z lepszych wiadomości w całym zestawieniu, bo pokazują, że pieniądze wydawane na drogi i uzbrojenie terenów trafiają na realny popyt.

Nie da się jednak przemilczeć drugiej strony. Urodzeń było 34 – o jedną trzecią mniej niż 50 w 2024 roku. Zgonów 97. Przyrost naturalny pogłębił się z −54 do −63 osób. I tu jest liczba, która powinna zapalić lampkę: napływ nowych mieszkańców przestał już tę lukę domykać. Bilans roku 2025 to −28 osób (+35 migracji minus 63 ubytku naturalnego), rok wcześniej −14. Gmina wciąż rośnie w ujęciu pięcioletnim, ale silnik tego wzrostu – dodatnie saldo migracji – słabnie szybciej, niż poprawia się demografia własna. A atrakcyjność osiedleńcza kosztuje,
i to właśnie w tych działach, które w 2025 roku rosły najszybciej.

CO Z TEGO WYNIKA

Rok 2025 prezentuje się jako rok korekty, nie zwrotu. Gmina zwolniła z inwestycji i przyspieszyła z porządkowaniem strony bieżącej: mniejszy deficyt, dodatnia nadwyżka operacyjna, wyraźnie wyższa samodzielność finansowa, powrót do pieniędzy unijnych, zero zobowiązań wymagalnych. To wszystko są liczby, które w sprawozdaniu wyglądają dobrze i zostały wypracowane, a nie odziedziczone.

Równolegle jednak dług urósł o jedną piątą, gmina weszła do górnych 10% kraju pod tym względem, a plan inwestycyjny został wykonany w mniej niż połowie. Zapas do ustawowego limitu obsługi zadłużenia – cztery punkty procentowe – jest realny, ale nie nieograniczony.

---
ŹRÓDŁA
Wszystkie dane finansowe: Ministerstwo Finansów, sprawozdania budżetowe JST (Rb-NDS, Rb-27S,
Rb-28S, Rb-Z, Rb-N) za lata 2015–2025; dane demograficzne i ludnościowe: GUS Bank Danych
Lokalnych; ruch budowlany: GUNB, rejestr wniosków i decyzji; oświata: System Informacji
Oświatowej (stan na 30 września 2024); zamówienia: eZamówienia / Biuletyn Zamówień Publicznych;
umowy: Centralny Rejestr Umów; uchwały: Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego;
wybory: Państwowa Komisja Wyborcza. Agregacja i wskaźniki: z-dykty.pl (karta gminy Legnickie
Pole, TERYT 0209052), stan na 8 sierpnia 2026 r.

Wskaźnik z art. 243 ustawy o finansach publicznych podany w tekście jest szacunkiem
liczonym z wykonania budżetu, bez ustawowych wyłączeń – to wartość orientacyjna, nie
oficjalny wskaźnik Regionalnej Izby Obrachunkowej.

Wszystkie źródła zebrane i zapisane przez portal z-dykty.pl