Nawet kilkanaście lat po śmierci bliskiego można dostać pieniądze z ZUS. Sprawdź, komu przysługują

Upływ lat nie przekreśla prawa do pieniędzy, ale nie każde subkonto podlega dziedziczeniu

Nawet jeśli od śmierci męża, żony czy rodzica minęło dziesięć lub kilkanaście lat, nadal można sprawdzić, czy pozostały po nich pieniądze podlegające podziałowi. Wniosek o podział środków z subkonta w ZUS nie jest ograniczony terminem. Sam upływ czasu nie oznacza więc, że pieniądze przepadły.

Nie wystarczy jednak ustalić, że zmarły pracował i odprowadzał składki. Najpierw trzeba sprawdzić, czy miał subkonto oraz czy zapisane na nim środki nadal podlegały podziałowi po jego śmierci.

Dziedziczenie pieniędzy z subkonta naszej bliskiej, zmarłej osoby od lat budzi wiele pytań, dlatego przygotowaliśmy zestaw tych, które najczęściej zadają nam klienci – mówi Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS na Dolnym Śląsku.

Subkonto jest wyodrębnioną częścią indywidualnego konta emerytalnego w ZUS. Zapisywana jest na nim część składki emerytalnej. Środki z subkonta mogą podlegać dziedziczeniu, podczas gdy składki zapisane na podstawowym koncie emerytalnym nie są dziedziczone na tych zasadach.

Sytuacja zmienia się, gdy ubezpieczony ukończył 65 lat i miał już przyznaną emeryturę docelową. Pieniądze z subkonta zostały wówczas uwzględnione przy obliczaniu tego świadczenia i nie podlegają już zwykłemu podziałowi po śmierci. W określonych przypadkach bliscy mogą jednak otrzymać wypłatę gwarantowaną.

Nie można także odziedziczyć środków po osobie, która skorzystała z wcześniejszej emerytury, jeśli warunkiem jej przyznania było przekazanie pieniędzy z OFE i subkonta do budżetu państwa. Natomiast po śmierci posiadacza subkonta przed osiągnięciem wieku emerytalnego zgromadzone środki podlegają podziałowi między osoby uprawnione. 

Pieniądze może otrzymać także osoba spoza rodziny lub ktoś, kto odrzucił spadek

Ubezpieczony może za życia wskazać jedną albo kilka osób, które po jego śmierci otrzymają środki. Nie muszą to być wyłącznie małżonek lub dzieci. Uprawnionym może zostać również osoba niespokrewniona, na przykład przyjaciel. Jeśli nikogo nie wskazano, pieniądze objęte dziedziczeniem wchodzą w skład spadku.

Osobne znaczenie ma małżeńska wspólność majątkowa. Żyjącemu małżonkowi przypada połowa środków zgromadzonych w czasie jej trwania. Ta część jest przekazywana na jego subkonto w ZUS i odpowiednio na rachunek w OFE, zamiast wypłaty w gotówce. Pozostałe środki otrzymują osoby wskazane przez zmarłego albo spadkobiercy.

Jeżeli małżonkowie przez cały okres gromadzenia pieniędzy mieli rozdzielność majątkową, żyjący małżonek nie otrzyma połowy środków z tytułu wspólności. Nadal może jednak dostać pieniądze jako osoba wskazana przez zmarłego lub jako spadkobierca.

Takie zasady rozstrzygają również sytuację, w której o środki występują żona i syn z pierwszego małżeństwa. Najpierw trzeba ustalić część należną żonie z tytułu wspólności majątkowej. Pozostałe pieniądze są dzielone zgodnie z dyspozycją zmarłego, a jeśli jej nie było – w ramach spadku.

Odrzucenie spadku nie musi pozbawiać prawa do środków z subkonta. Osoba wskazana za życia przez ubezpieczonego może je otrzymać, ponieważ jej uprawnienie wynika z tej dyspozycji. Jeśli natomiast pieniądze weszły w skład spadku, osoba, która go odrzuciła, nie otrzyma ich jako spadkobierca.

Nie ma jednej, ustalonej kwoty wypłaty. Wysokość należności zależy od stanu subkonta zmarłego i udziału przysługującego konkretnej osobie. 

Po śmierci emeryta może przysługiwać wypłata gwarantowana

Wypłata gwarantowana jest jednorazowym świadczeniem po śmierci emeryta, który miał subkonto i nabył prawo do emerytury docelowej po osiągnięciu 65 lat.

Warunek dotyczy momentu śmierci. Musi ona nastąpić przed upływem trzech lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono emeryturę docelową. Ten trzyletni okres określa warunki powstania prawa do świadczenia – nie jest terminem liczonym od śmierci na złożenie wniosku.

Pieniądze otrzymują osoby wskazane przez emeryta, zgodnie z określonymi przez niego udziałami. Jeśli nie wskazał nikogo, wypłata przysługuje małżonkowi, pod warunkiem że w chwili śmierci pozostawali we wspólności majątkowej. W pozostałych przypadkach wchodzi w skład spadku.

Emeryt może zmieniać wskazane osoby. Wyznaczenie osoby spoza określonego w przepisach kręgu rodzinnego, na przykład przyjaciela, wymaga pisemnej zgody współmałżonka. To szczególna zasada dotycząca wypłaty gwarantowanej. Pełnoletnia osoba uprawniona składa wniosek o to świadczenie na formularzu EWG-P. Do wskazania lub zmiany osób uposażonych służy EWG-W

Formalności trzeba rozpocząć w OFE albo bezpośrednio w ZUS

Miejsce złożenia wniosku zależy od tego, gdzie znajdowały się środki zmarłego. Jeśli był członkiem OFE, sprawę należy rozpocząć w funduszu, do którego należał. Po podziale pieniędzy OFE ma 14 dni na przekazanie ZUS informacji o osobach uprawnionych i ich udziałach. ZUS dokonuje następnie podziału środków z subkonta według tych samych zasad. Ma na to trzy miesiące od otrzymania zawiadomienia z OFE. Nie trzeba składać drugiego wniosku w ZUS.

Jeśli zmarły miał wyłącznie subkonto, wniosek składa się bezpośrednio w ZUS na formularzu USS. Dotyczy to również sytuacji, w której wszystkie pieniądze z OFE zostały już przeniesione do ZUS w ramach tak zwanego suwaka bezpieczeństwa, czyli stopniowego przekazywania środków przed emeryturą, a członkostwo w funduszu ustało.

Gdy rodzina nie wie, do którego OFE należał zmarły, informację może uzyskać w ZUS. Trzeba jednak wykazać interes prawny, przedstawiając prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.

Nie ma specjalnego formularza do takiego zapytania. Można napisać własny wniosek lub złożyć go ustnie do protokołu w placówce. ZUS podaje, że odpowiedzi udziela w terminie do 30 dni od złożenia wniosku. 

Nie każdy ubezpieczony ma subkonto, a osoby uprawnione warto wskazać za życia

Subkonta nie mają osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 roku. W przypadku ubezpieczonych urodzonych w latach 1949–1968 subkonto zakładano osobom należącym do OFE. Ubezpieczeni urodzeni po 1968 roku mają je niezależnie od członkostwa w funduszu.

Przystąpienie do OFE jest dobrowolne. Osoba rozpoczynająca pierwszą pracę objętą ubezpieczeniem ma cztery miesiące na zawarcie umowy z wybranym funduszem.

Jeżeli składka jest kierowana wyłącznie na subkonto w ZUS, trafia tam 7,3 proc. podstawy wymiaru składki emerytalnej. Przy podziale między ZUS a OFE na subkoncie zapisywane jest 4,38 proc. podstawy, a do funduszu przekazywane 2,92 proc.

Osoby mające wyłącznie subkonto w ZUS mogą wskazać przyszłych uprawnionych na formularzu UWU. Można wybrać jedną lub kilka osób oraz określić ich udziały. Jeśli udziałów nie określono, przyjmuje się, że są równe. Dyspozycję można później zmienić.

Członkowie OFE wskazują osoby uprawnione w swoim funduszu i tam aktualizują dane, także wtedy, gdy nie przekazują już do niego nowych składek.

Z drugiej strony, jeżeli zgromadzone pieniądze mogą być dziedziczone, to szkoda, żeby nie trafiły do spadkobierców – dodaje Iwona Kowalska-Matis.

Do załatwienia sprawy nie jest potrzebny płatny pośrednik. Wniosek można złożyć samodzielnie, a pracownicy ZUS pomagają w dopełnieniu formalności.