„Historia na śmierć i życie” na Scenie na Piekarach. Patryk Warchoł sięgnął po historię, która wstrząsnęła Polską

Zbrodnia zakończyła jedno życie, a pozostałe naznaczyła na dziesięciolecia

::video{"type":"single","item":"22210"}

W styczniu 1996 roku troje maturzystów poszło dokonać napadu. Chcieli zdobyć pieniądze na ubrania na studniówkę. Zginęła Jolanta Brzozowska, młoda kobieta, która znalazła się na ich drodze. Cała trójka została skazana na dożywocie.

Wśród skazanych była Monika Osińska, pierwsza kobieta w III RP, wobec której orzeczono taką karę. Po 27 latach za kratami wyszła na warunkowe przedterminowe zwolnienie. Jej historię opisał Wojciech Tochman, wracając do akt, rozmawiając ze skazaną i podważając utrwalony przez lata obraz tej sprawy.

Teraz reportaż trafił na legnicką scenę. Patryk Warchoł, autor scenariusza i reżyser „Historii na śmierć i życie”, zainteresował się przede wszystkim tym, co dzieje się z człowiekiem po wyroku. Jak żyć, kiedy przyszłość oznacza kolejne lata za murem? Co ma skłaniać do zmiany osobę przekonaną, że już nigdy nie wróci do społeczeństwa?

Bardzo poruszyła mnie główna teza, którą Tochman zawarł w swojej książce. Zastanawia się nad humanitarnością dożywocia, które nazywa karą śmierci rozłożoną na raty. To teza kontrowersyjna, ale jednocześnie poruszająca. Zainteresował mnie status osoby, której odebrano nadzieję, oraz konkretna historia tej kobiety – wyjaśnił Patryk Warchoł.

Pytanie o humanitarność kary nie usuwa z tej opowieści zamordowanej Jolanty. Jej śmierć pozostaje początkiem wszystkich późniejszych wydarzeń. Spektakl otwiera jednak dyskusję o tym, jaki cel ma kara i co społeczeństwo zamierza zrobić z dalszym życiem skazanych.

Na scenie będzie też rodzina, więzienie i ciężar publicznego osądu

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"27061"}

Przedstawienie podzielono na dwie części. Pierwsza dotyczy historii zabójstwa i procesu, druga, pobytu Osińskiej w więzieniu. Do prasowej prezentacji twórcy wybrali scenę będącą artystyczną rekonstrukcją rozprawy oraz fragment otwierający drugi akt.

Warchoł sięgnął również do sytuacji rodzinnej bohaterki i realiów lat 90. Chciał przyjrzeć się otoczeniu młodych ludzi, ich pragnieniom i wyobrażeniom o świecie, w którym coraz większego znaczenia nabierały pieniądze.

Za każdą historią, sprawą, morderstwem stoi coś, co tę osobę do tego popchnęło. Szukamy tych zalążków w sytuacji rodzinnej i społecznej. Oprócz rodziny są też lata 90. i rodzący się kapitalizm. Motywem planowanego napadu było zdobycie pieniędzy na strój na studniówkę – tłumaczył reżyser.

W Monikę wcieli się Magda Biegańska, jej matkę zagra Gabriela Fabian, a ojca Paweł Wolak. W roli zamordowanej Joli wystąpi Anna Sienicka. Rodzinne relacje będą jednym ze sposobów przyjrzenia się bohaterce poza obrazem utrwalonym w nagłówkach i relacjach z procesu.

Warchoł nie spotkał się z Osińską podczas przygotowywania przedstawienia. Uznał, że pracę reporterską wykonał już Tochman, a bezpośredni kontakt mógłby ograniczyć swobodę teatralnej interpretacji. Sięgnął natomiast po doświadczenia innych osób, które opuściły zakłady karne.

Spotykałem się z byłymi więźniami, żeby zebrać konkretne historie z więzienia. Wiele z nich umieściliśmy w spektaklu. Otwierają dyskusję o tym, na ile chcemy zajmować się sposobem traktowania osadzonych i tym, czy rzeczywiście ich resocjalizujemy. Nie chodzi nam o zrobienie dokumentu jeden do jednego. Teatr pozwala przyjrzeć się człowiekowi z boku i poszukać czegoś, czego on sam nie potrafi o sobie powiedzieć – opowiadał Warchoł o przygotowaniach do spektaklu.

Ważnym tematem będzie także rola mediów w tworzeniu wizerunku oskarżonej. Warchoł ocenił, że medialna presja towarzysząca procesowi sprzyjała żądaniu jak najsurowszej kary. To jego interpretacja sprawy i jeden z punktów wyjścia do przedstawienia.

Pytania kierowane do publiczności dotyczą również współczesnej popularności opowieści o prawdziwych zbrodniach. Co przyciąga nas do cudzej tragedii? Jak łatwo po kilku nagłówkach uznajemy, że wiemy już wszystko o winie, karze i człowieku? I czy po latach jesteśmy jeszcze gotowi przyjąć informacje, które komplikują raz wydany osąd?

Scena na Piekarach ponownie zabierze głos w sprawach współczesnych

Dla Łukasza Czuja, dyrektora Teatru Modrzejewskiej, ta premiera oznacza również powrót do tradycji miejsca, w którym powstały „Made in Poland” Przemysława Wojcieszka i „III Furie” Marcina Libera. „Historia na śmierć i życie” rozpocznie cykl „Piekary – nowa energia”.

To cykl spektakli realizowanych przez młodych twórców, opartych na mocnych, gorących, współczesnych historiach. Przywołujemy tradycję tego miejsca i wracamy do wyrazistej wypowiedzi Teatru Modrzejewskiej na temat współczesności. Tymi trzema premierami chcemy na nowo zdefiniować opowieść o scenie i miejscu na Piekarach – zapowiedział Łukasz Czuj.

Po listopadowej premierze przyjdą „Przegryw” oraz „Dzikość serca”. Cały sezon Modrzejewskiej obejmie dziewięć premier.

Przy „Historii na śmierć i życie” scenografię przygotowała Anna Kolanecka, kostiumy i choreografię — Grzegorz Łabuda, muzykę — Nikodem Słomczyński, a wideo i reżyserię świateł — Ewa Borowska. W obsadzie są również Paweł Palcat, Mateusz Krzyk i Jakub Sierenberg, a w nagraniu wideo wystąpi Małgorzata Urbańska.

Na otwarcie odnowionej sceny wybrano historię, w której wyrok nie zamyka pytań. Przeciwnie, od niego zaczyna się rozmowa o odpowiedzialności, nadziei i granicy między sprawiedliwością a odwetem.

Premierowe pokazy odbędą się 7 i 8 listopada na Scenie na Piekarach przy ul. Izerskiej 38. Kolejne przedstawienia zaplanowano na 12 listopada o godz. 19.00, 13 listopada o godz. 11.00 i 19.00, 14 listopada o godz. 19.00 oraz 15 listopada o godz. 18.00. Bilety można kupić w kasie Teatru Modrzejewskiej i przez internet.