Znamy nazwę, pamiętamy smaki. Marek Żak opowiedział historię człowieka, który współtworzył Tivoli

Za znaną restauracją stoi historia człowieka, którego warto poznać

W piątek, 6 listopada, w Caffe Provincia odbyło się spotkanie z Markiem Żakiem, połączone z premierą książki „Tivoli. Życie i praca Wacława Pedynkowskiego (1908–1985)”. Autor był gościem cyklu „Prowincjonalne rozmowy o historii”. Tym razem temat znajdował się niemal po sąsiedzku, rozmowa dotyczyła człowieka, który współtworzył jedną z najbardziej rozpoznawalnych legnickich restauracji.

Tivoli kojarzy się ze spotkaniami przy stole, charakterystycznymi potrawami i lokalem, którego nazwa od dziesięcioleci pomaga legniczanom umawiać się i objaśniać drogę. Marek Żak sięgnął jednak dalej niż do restauracyjnego menu. Interesował go przede wszystkim człowiek: jego młodość, wojenne doświadczenia, rodzina i szukanie swojego miejsca w powojennej Legnicy.

Początek tej pracy dała Urszula Hopko, córka Wacława Pedynkowskiego. To ona skontaktowała się z historykiem i zachęciła go do opisania losów ojca.

To nie jest książka o Tivoli, ale o człowieku, który ją współtworzył. Inicjatorką powstania tej książki była córka Wacława Pedynkowskiego, pani Urszula Hopko, która aktualnie mieszka w Warszawie. Skontaktowała się ze mną i zachęciła mnie do zajęcia się tym tematem, między innymi przekazując swoje rodzinne pamiątki do zbiorów Muzeum Miedzi – opowiadał Marek Żak.

Życiorys Pedynkowskiego prowadzi przez przedwojenny Toruń i Poznań, trudne lata wojny oraz przyjazd na Dolny Śląsk. Później były praca w spółdzielni i zakładzie państwowym, a wreszcie możliwość uruchomienia własnego lokalu.

Tivoli powstało w 1957 roku przy ulicy Złotoryjskiej 31. Restaurację otworzyli Wacław Pedynkowski i Czesław Dorocinkowski, wykorzystując zmianę warunków po odwilży październikowej 1956 roku. Był to krótki czas, w którym prywatna inicjatywa znów dostała szansę.

Jak podkreśla historyk, samo pojawienie się takiej możliwości nie oznaczało łatwej drogi. Niewielu przedsiębiorcom udało się ją wykorzystać. Własna restauracja wymagała determinacji, a później codziennego radzenia sobie z realiami gospodarki, w której pierwszeństwo miały lokale państwowe i spółdzielcze.

Rodzinne fotografie pozwoliły zajrzeć do dawnego Tivoli

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"27085"}

Pamiątki przekazane przez córkę restauratora okazały się cenne także z innego powodu. Pozwoliły pokazać wnętrze powojennego lokalu, a takich fotografii, jak zaznacza Żak, zachowało się zaskakująco mało.

Przedwojenne restauracje można oglądać na licznych pocztówkach. Z lokalami działającymi po 1945 roku jest trudniej. Dlatego rodzinny zbiór stał się ważną częścią książki, pozwalając zobaczyć miejsca i szczegóły, których sam opis nie odda.

Zdjęcia pokazujące wnętrza legnickich restauracji po wojnie należą do rzadkości. Dlatego kolekcja przekazana przez panią Urszulę jest wyjątkowa nie tylko na tle Legnicy, ale też Zagłębia Miedziowego czy całego Dolnego Śląska. W publikacjach o powojennej gastronomii zazwyczaj możemy oglądać jedynie skany fotografii z dawnych gazet, których jakość pozostawia wiele do życzenia. Tutaj mamy piękne zdjęcia, na których można zobaczyć znacznie więcej szczegółów – podkreślał historyk.

Rodzinne archiwum było początkiem poszukiwań. Żak sprawdzał również dokumenty, dawną prasę, wspomnienia i wcześniejsze wywiady z osobami związanymi z restauracją. Historię trzeba było składać z rozproszonych informacji, nie zawsze wystarczająco dokładnych, by od razu przypisać je do konkretnego miejsca.

W dokumentach z czasów PRL trudno znaleźć informacje o prywatnych przedsiębiorstwach. Jeśli już pojawiają się wzmianki o lokalach, to często bez nazwy czy adresu, co utrudnia ustalenie, którego miejsca dotyczą. Udało mi się jednak odnaleźć pewne informacje. Zależało mi też na pokazaniu Tivoli w ówczesnych realiach, w tym okoliczności, w których otwarcie prywatnej restauracji w ogóle stało się możliwe – wyjaśniał autor.

W dawnej prasie znacznie łatwiej było znaleźć informacje o gastronomii państwowej i spółdzielczej niż o prywatnym lokalu. Żak zastanawia się też, czy Tivoli potrzebowało szczególnej reklamy. W jego ocenie potrawy, z których słynęło, same budowały rozpoznawalność restauracji.

Książka pozwala przyjrzeć się również temu, dlaczego jeden ze współtwórców lokalu był z czasem mniej obecny we wspomnieniach o jego początkach. Pedynkowski zmarł w 1985 roku, podczas gdy jego wspólnik żył znacznie dłużej, częściej udzielał wywiadów i miał więcej okazji, by opowiedzieć swoją część historii.

Żak chciał przywrócić pamięć o Pedynkowskim w sposób przystępny także dla czytelników, którzy po książki historyczne sięgają okazjonalnie.

Starałem się stworzyć zwięzłą, barwną opowieść o losach tego człowieka. Oczywiście jest tam aparat naukowy, odwołania do źródeł, żeby ktoś zainteresowany mógł je później znaleźć. Ale to jest w tym momencie pewien dodatek. Ja tu się skupiłem na człowieku – zaznaczył Marek Żak.

Publikacja ma 108 stron, twardą oprawę i ukazała się nakładem wydawnictwa Czerwony Młyn. Opowieść o Pedynkowskim obejmuje także życie poza restauracją, a rodzinne materiały uzupełniają dokumenty i prasowe ślady.

Nie wszystkie pytania udało się rozstrzygnąć. Części informacji nie znała również córka bohatera. Autor traktuje więc książkę jako przybliżenie losów konkretnego człowieka, a zarazem punkt wyjścia do dalszego opisywania Tivoli, którego historia trwała także po śmierci współzałożyciela.

„Prowincjonalne rozmowy o historii” zaczęły się od spotkań w kawiarni

Początki cyklu sięgają grudnia 2025 roku, kiedy w Provincia Cafe z czytelnikami spotkał się właśnie Marek Żak, autor „Czerwonego młyna”. Rozmowę prowadził , jak wszystkie kolejne, dziennikarz i regionalista Artur Guzicki. Gościem był także Marcin Makuch, dyrektor Muzeum Miedzi i autor „Sekretów Legnicy”.

Cykl organizują Fundacja Blue Monk i wydawnictwo Czerwony Młyn. Jego pomysłodawcą jest Jarosław Wiśniewski. Spotkania od początku łączyły opowieści o przeszłości miasta z możliwością zadawania pytań w swobodnej, kawiarnianej atmosferze. Gościem był m.in. także archeolog Tomasz Stolarczyk, który opowiadał o Zamku Piastowskim. Z czasem rozmowy wyszły również poza kawiarnię, w maju w tym samym cyklu, na zamku wystąpił Vincent V. Severski, pisarz i były oficer wywiadu. Listopadowa premiera książki o współtwórcy Tivoli ponownie skierowała uwagę na ludzi i miejsca tworzące codzienną historię Legnicy.