Urlop ojcowski nadal popularny, ale świadczeń jest mniej

Najbardziej znanym rozwiązaniem dla taty jest urlop ojcowski. Można z niego skorzystać zarówno po narodzinach dziecka, jak i po jego przysposobieniu. Urlop trwa dwa tygodnie i może być wykorzystany jednorazowo albo w dwóch częściach, z których każda musi trwać co najmniej tydzień.

W Oddziale ZUS w Legnicy w 2025 roku wypłacono 2452 zasiłki macierzyńskie za okres urlopu ojcowskiego. Rok wcześniej było ich 2991, a w 2021 roku 3692. Dane pokazują więc, że ojcowie nadal korzystają z tego uprawnienia, ale liczba wypłacanych świadczeń w ostatnich latach spadła.

Na całym Dolnym Śląsku od stycznia do końca kwietnia 2026 roku wypłacono 3,1 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego. W całym 2025 roku było ich 9,8 tys. Dla porównania, w 2025 roku Oddział ZUS w Wałbrzychu wypłacił 2174 takie świadczenia, a Oddział ZUS we Wrocławiu 5301.

W skali kraju od stycznia do końca kwietnia 2026 roku ZUS wypłacił 42,8 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego. W całym 2025 roku było ich 137,1 tys., a w 2024 roku 162,3 tys.

Tata może skorzystać z urlopu, ale musi być ubezpieczony

Żeby ojciec mógł skorzystać z płatnego urlopu po narodzinach dziecka, musi być objęty ubezpieczeniem chorobowym. Dotyczy to między innymi osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, pracujących na umowie zlecenia oraz prowadzących działalność gospodarczą.

Za czas urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Tata może skorzystać z tego prawa do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. W przypadku adopcji urlop można wykorzystać w ciągu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, ale nie później niż do ukończenia przez dziecko 14 lat.

Ojciec może także przejąć część urlopu macierzyńskiego, ale nie od razu i nie w każdej sytuacji. Pierwsze 14 tygodni po porodzie jest zarezerwowane dla matki. Dopiero po ich wykorzystaniu mama może zrezygnować z pozostałej części urlopu i wrócić do pracy, a wtedy niewykorzystany czas może przejąć ubezpieczony ojciec dziecka.

Są też sytuacje wyjątkowe, w których tata może przejąć opiekę wcześniej, na przykład w razie śmierci matki albo porzucenia przez nią dziecka.

W całym kraju od stycznia do kwietnia 2026 roku zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego wypłacono 1665 ojcom. W całym 2025 roku było ich 5027, a w 2024 roku 6163. Na Dolnym Śląsku od stycznia do kwietnia 2026 roku takie świadczenie wypłacono 154 ojcom.

Dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego jest tylko dla drugiego rodzica

Ojcowie mogą korzystać także z urlopu rodzicielskiego. Przy jednym dziecku trwa on 41 tygodni, a przy większej liczbie dzieci 43 tygodnie. Część tego urlopu jest zarezerwowana wyłącznie dla drugiego rodzica.

To oznacza, że 9 tygodni urlopu rodzicielskiego może wykorzystać tylko drugi rodzic. Jeśli ojciec nie skorzysta z tej części, matka nie może jej przejąć. To rozwiązanie ma zachęcać ojców do większego udziału w opiece nad dzieckiem.

Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo podzielić maksymalnie na pięć części. Ostatnia część urlopu może przypadać najpóźniej do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 lat.

Dłuższy urlop przysługuje rodzicom dzieci posiadających zaświadczenie „Za życiem”. W takim przypadku urlop rodzicielski wynosi 65 tygodni przy jednym dziecku, 67 tygodni przy więcej niż jednym dziecku oraz 62 tygodnie w przypadku przyjęcia na wychowanie starszego dziecka.

Wysokość zasiłku zależy od rodzaju urlopu i terminu złożenia wniosku. Za urlop ojcowski i macierzyński przysługuje 100 proc. podstawy wymiaru. Za urlop rodzicielski co do zasady jest to 70 proc. podstawy wymiaru. Rodzice mogą też otrzymywać 81,5 proc. podstawy wymiaru przez cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeśli złożą wniosek w ciągu 21 dni od porodu.

Za 9 tygodni urlopu rodzicielskiego zarezerwowanych wyłącznie dla drugiego rodzica zasiłek zawsze wynosi 70 proc. podstawy wymiaru.